Kontrollü Navigasyon

17 Kasım 2017 Cuma günü Kadir Has Üniversitesi Cibali kampüsünde gerçekleştirilen "3. Blog Yazarları Çalıştayı"na izleyici olarak katıldım. "Blog kendini ifade etme ve birşeyleri değiştirebilme yeri" düşüncelerine katılıyoruz. Bu görüş dışında blog yazarları, kişisel web yayıncılığı yapıyorlar. Bu açıdan bakarak, "e-kitap ve blog içeriğinin yaşadığı benzer teknik sorunların" olabileceğini düşündüm. Evet. Sorunları tek tek not ettim.

Web'in içeriği özgürce modellemesine karşın sosyal medya uygulamalarının kontrollü görüntüleme davranışı göstermesi: Kontrollü navigasyon

Odak sorun şu: Sosyal medya uygulamalarının web sayfalarına -web'e karşı- gösterdiği kontrollü görüntüleme davranışları. Sosyal medya uygulamalarının görüntüleme davranışlarının temelinde "benden mümkün olduğunca ayrılma, daha fazla zaman geçir" ilkesine dayanmak var. Bu nedenle bir sosyal medya uygulamasından web sayfasına çıkış yapmak kontrollü olarak kullanıcıya zor gelecek bir davranış gösteriyor. Web sayfalarını kendi tarayıcıları (browser) üzerinden açmaktadırlar. Yani kullanıcı kontrollü bir web gezinmesi yapmakta. Her bir sosyal medya mobil uygulamasının tarayıcılarının artık kendi user-agent bilgilerinin varlığı ise başka özel bir durum.

Tam aksine özgür web ise açıldığınız bir sayfadan başka diğer sayfalar arasında gezinme (navigasyon), sörf yapma, özgür dünyada koşulsuz gezinme prensibi ile temellendirilmiş bir açık kaynak kodlu dünyaya sahiptir. Blog yazarlarının bir dönem "web'de çok konuşulur" olmasında yatan bu özgür dünya üzerinde herkesin olmasıydı diyebilirim. Fakat kendinden öğrenmeye inanan ve gerçekleştiren birisi olarak blog yazarları her zaman faydalı olacak içerikler üzerinde odaklaştıkça ölümsüz olacaktır.

İnsanların çevrimiçi en çok vakit geçirdikleri sosyal medya uygulamaları içerisinden blog yazılarının;

1. Okunmadan sadece "like" aldıklarının farkında. Çünkü gerçekten yazının okunması için insana bir takım -caydırıcı olabilecek- uyarıları onaylamasını istemektedir. Bu durum hemen okuma alışkanlığı engellemektedir.
2. Blog sayfalarının özellikle reklam almalarından dolayı veya ağır script, css ve diğer alt yapı kodlamalarının getirdiği yükten dolayı açılma süresi uzamaktadır. Bir de buna kontrollü geciktirmeler de eklendiğinde insanın okuma serüveni başlamadan bitiyor. Sosyal medya tarayıcısının içerisinde JS-eokuyucu ile e-kitap içeriği görüntülemek bile sorunlu.
3. Bazı blog sayfasının sade arayüzü ve okunabilir özellikleri (yazı fontu büyüklüğü, background rengi vb.) olmayışı nedeniyle insan gözüne rahat okuma sağlayamaması da web yayıncılığı yapan blog yazarlarının hatası. Bununla birlikte tam okuma yapacakken yazıları büyülteceğiniz bir butonu dahi sosyal medya tarayıcısı vermiyor. Ne yapacaksınız? Kapatacaksınız tarayıcıyı. (İpucu: Bazı sosyal medya uygulamaları tarayıcılarındaki paylaşım butonlarında "Okuma Listesine Ekle" adında buton ile o zaman okuyamazsanız bie sonrasında mobil cihazınızın default tarayıcısından yazıyı okuyabilirsiniz.)
4. "Eşim e-kitabını neden bu sosyal medya içerisinden cihazıma indiremiyorum?" demesinin üzerinden sadece dört yıl geçti. Halen düzenli bir web sayfası okumuyor sosyal medyadan!
5. Teknolojiye hakim tam dijital okur-yazar olan blog yazarı için okuma sonrası altını çizme, yorum yazma gibi "etkileşimler" çok önemli. Fakat özellikle yorum gibi önemli geri bildirimlerin blog sayfasında yapılamaması ve bu nedenle sosyal medya üzerinde yorum yazılması durumu blogun düşünceyi tartışma ruhunu bitiriyor. 
6. Blog okuyanlar "blog e-posta üyeliğini" kullanmaktadır. Sosyal medya okuma deneyimini yükseltmek gibi bir misyonu olmadığı için "bu bloğu her zaman okumak için üye ol" gibi bir seçenek de sunmuyor. 
7. Yorumların farklı sosyal medyalarda kalması ise blog yazarlarını ister istemez bir anlamda çoklu (multi channel) sosyal medya platformlarını kullanmasına neden oluyor. Bu durum ise yazmanın dışında özel bir zaman gerektiriyor.
8. Bilhassa günümüzde gençler tarafından URL görüntülemeyen sosyal medya uygulamaları, gençlerin de blog deneyimini neredeyse yok ediyor. Okuma alışkanlığını tetikleyecek bir davranışta bulunmuyorlar. Mecburlar mı? Elbette hayır. Düşündürücü!..
9. Webin karşısındaki bu yeni okuma deneyimi sunmayı amaçlamayan görüntüleme davranışı, "insanların okumaya olan ilgisini" köreltmektedir. Bir tasarım ve yazılımcı olarak suçu çoğunlukta aramak uğrayacağım en son duraktır.

Blog üzerine odaklı "Medium" uygulamasının ücretli davranışa yönelmesi de ileride Türkçe içerikli nitelikli yazılara ulaşamamasına yol açacaktır.

Blog içeriği, değişen deneyimlerle "yeniden keşfedilmiş"dir. Vblog (video blog) yeni bir format olmamakla birlikte yeni bir tekrardır. Çalıştay'da konuşulan ve içerik olarak çok daha zahmetli bir üretim işidir. "Text içerik" ile karşılaştırıldığında daha fazla MB ve daha fazla "şeyler" istemektedir. Üzerine tartışılmalıdır.

Çalıştayın bizden yana çıktısı

E-kitap içeriğinin yeni web yayıncılık anlayışı ile sadece okuma sistemlerinin dışında tarayıcılar üzerinden okunması için çalışmalar sürmektedir. Fakat bu maddeler e-kitabın geniş kitlelere ulaşmasında engel yaratmaktadır. Blogların kapanması ile gelen arşivleme sorunu ise çok önemli. Burada EPUB3 formatın devreye gireceğini düşünüyorum. Ayrıca özgür web'in nasıl bir gelişim göstereceğini hayal ettirecek "okuma deneyimine odaklı yeni format tasarımların" üzerinde çalışılması gereklidir.

Çalıştay'ın kapanış oturumunda 10'dan fazla blog yazarını dinledim ve özel notlar aldım. Sadece bir yazar "kendi sorunlarımıza odaklı çalışmalıyız" konusunda oldukça tutkulu bir önermede bulundu. Diğer iki blog yazarı da -aslında çok da tutkulu gözükmeden- bu fikri destekledi. Çoğunluk ortak bir platformda olmaktansa "bu iş bireyseldir, öylesi kalmak daha doğru olacaktır" görüşündeydi. Bu yüzden bugüne kadar sürekli bir iletişime geçmemişlerdi. 

Unutmamak gerekir ki, her yüzyıldaki yenilikler (inovasyon) "kendi sorunlarına odaklanan kişiler" tarafından üretilmiştir.

Blog Yazarları Sınıflaması

Ayrıca notlarım üzerine çalıştaya katılan "Blog Yazarları Sınıflaması"nı ilgilenenlere sunmak istedim.

1) Eğitime, kendinden öğrenmeye inanan ve paylaşıma açık bir blog yazarı için web analiz verilerine bakmıyor. Onun için bir kişinin okuması ve fayda sağlaması çok değerli. Ayrıca hakim olduğu bir konuda yazdığı için daha ayrıntılı bilgi için yazarı arayanlar oluyor ve danışmanlık hizmeti verebiliyor.

2) Teknolojiye hakim tam dijital okur-yazar olan blogger ise web analiz sonuçlarının ne anlama geldiği konusunda daha bilinçli ama az değil daha çok tıklanmaya önem veriyor. Bu nedenle gündem ve eleştirel yazılara odaklanabiliyor. Genelde teknolojik konularda yazıyorlar. Blog sayfası üzerinde etkileşime önem verdiği için kendi bloğunu bir de Medium üzerinde paylaşabiliyor.

3) Günlük gibi farklı konularda yazabilen blogger ise beğeniye, web analiz sonuçlarına önem veriyor. Hatta VBlog yapmaya bile eğilimli ve bu zahmete girebiliyor.

4) Eleğini duvara asmış ve artık üzerindeki deneyimi paylaşmak isteyen yeni blog yazarları. Yaşları genelde 40 ve üzeri. Bu yazarlar web yayıncılığı konusunda teknik desteğe ve bilgilendirilmeye açlar. Diğer yazarlara göre daha özverili, daha açık.

N. Erhan Üzümcü

Sanat Yönetmeni ve EPUB3 Developer

"Self publishing" deneyimi

İçeriğini ve tasarımını (+kodlamasını) kendim hazırladığım ePub-3 format dijital kitaplarımla "self-publishing" deneyimi yaşamak amacıyla ilk yüklemelerimi 12 Nisan 2013 yılında iBookstore üzerinden gerçekleştirdim. "Fixed-layout" ve "reflowable" olarak farklı hazırladığım iki dijital kitabımı iBookstore üzerinden yayınlarken amacım, hangi tasarım modunun daha çok indirileceğini iTunes raporlarımda görmek idi. Elbette en fazla indirilen Ezginin Babası adlı "fixed-layout" dijital kitabım oldu. Bu dijital kitabım içerisinde kendi şarkılarımdan oluşan iki adet şarkı bulunmaktadır.

iBookstore yüklemelerinde normalde bir kitap en fazla bir saat içerisinde yayına girer. Fakat Ezginin Babası adlı bu "fixed-layout" kitabımı yükledikten üç gün sonra yayına onay çıktı ve 52 ülkede yayına girdi. Türkiye hariç...

ePub-3 format dijital kitaplarımı Türkiye ile buluşturmak...

ePub-3 format dijital kitaplarımı Türkiye ile buluşturmak için ePub3Lib platformunu TEYTAG ile birlikte kurdum. Bu platform sadece iPad ve Mini iPad'ler için geçerli bir platformdur. ePub-3 ve ibooks uzantılı (.ibooks) hazırladığım ücretsiz dijital kitapları, bu platform sayesinde iPad içerisindeki iBooks uygulamasına alıp, okumaya başlayabilirsiniz. Tüm dijital kitaplarımın ücretsiz sunulduğu ePub3Lib platformu sayesinde deneyimsel bir alternatif mağaza deneyimi de yaşamaktayım.

"Dashboard" çalışması

Bu senenin ikinci ayından itibaren Publitory, Smashwords, Narcissus gibi yeni katıldığım "self-publishing" hizmeti veren platformlarda farklı gözlemler yapmaktayım. Bu yazımda, 12 Nisan 2013'den bu yana edindiğim kazanımların dışında kullandığım platformlardan aldığım raporlardan hazırladığım bir "dashboard" çalışmasını sizlerle paylaşmak istedim.

17 Şubat 2015 tarihinde katıldığım Publitory, Smashwords, Academia ve Narcissus platformlarından anlamlı indirilme adetleri aldım. Aşağıdaki "dashboard" çalışmasını aylık olarak güncelleyeceğim. Umarım "self-publishing" ile uğraşanlara bir fikir verir diye düşünüyorum. Daha ayrıntılı bilgi almak isteyenler blog sağ kolonundaki İletişim Formu ile benimle kontağa geçebilirler.


OPEN: E-KİTAPLARIMI GÖRÜNTÜLE


"Dashboard" güncelleme tarihi: 31 Aralık 2018

Uzaktan Öğrenimde EPUB3

Uzaktan öğrenim öğrenen, öğreten ve öğrenme kaynakları arasında yer alan sınırlılıkları ortadan kaldırabilmek için pragmatist bir yaklaşımla güncel teknolojileri işe koşan disiplinler arası bir alandır. Bir öğrenme malzemesi olarak hem basılı hem de dijital kitaplar en etkili öğrenme malzemesidir. Bu bağlamda gelişmiş bir dijital kitap formatı olan EPUB3 ele alınmış, teknolojik özellikleri, yeterlilikleri, üstünlükleri ve sınırlılıkları uzaktan eğitim çerçevesinde açıklanmıştır. Çalışma, Türkiye Elektronik Yayıncılık Tasarım Araştırma Grubu (TEYTAG) ve alan uzmanlarının tecrübe ve birikimlerini ele almakta; e-yayıncılık ve e-kitap alanyazınına katkıda bulunmayı amaçlamaktadır.

Bu dijital kitabın genel amacı, yüksek etkileşime olanak tanıyan EBUP3 dijital kitap formatının tanımını, gelişim sürecini, performans değerlendirmesini ele almak ve uzaktan eğitim alanında tartışmaktır.

Bu e-kitabı hangi cihazda okurum?

IDPF standartlarına göre hazırlanmış ve testten başarı ile geçmiş bu e-kitabı mobil cihazlar ve desktop bilgisayarlarda okuyabilirsiniz. Öncelikle her bir platformlara göre seçenekler halinde sunduğumuz okuma sistemlerinde uyarak okuma yapmanızı tavsiye ediyoruz.

Tarayıcıda okumak istiyorsanız

Windows ve OSX sisteme sahip desktop veya laptoplarınızdaki Chrome tarayıcınız içerisine ücretsiz Readium uygulamasını indirip; okuma yapabilirsiniz. Veya Firefox kullanıcısı iseniz tarayıcı içerisine ücretsiz EPUBReader uygulamasını ekleyip okuma yapabilirsiniz. Buradan indiriniz: https://www.publitory.com/e_books/374-uzaktan-ogrenimde-epub3

Android cihazınızda okumak istiyorsanız

EPUB3 format okuma sistemi olan ücretsiz Gitden Reader uygulamasını indirip; bu e-kitabı sorunsuzca okuyabilirsiniz. Buradan indiriniz: https://www.publitory.com/e_books/374-uzaktan-ogrenimde-epub3

iPad, iPhone, iPod Touch ile okumak istiyorsanız

EPUB3 format e-kitapları mükemmel şekilde görüntüleyen, OS sistem içerisinde hazır bulunan iBooks uygulamasını ile bu e-kitabı rahatlıkla ve sorunsuzca dilediğiniz yerde okuyabilirsiniz. Safari tarayıcı ile bu e-kitabın bulunduğu web sayfasına gidiniz ve oradan indirdikten sonra e-kitabın iBooks içerisinde açılması için çıkan menüdeki butona dokununuz. Eğer iPad kullanıcısı iseniz TEYTAG dijital kütüphanesinden bu e-kitabı indirdikten sonra hemen iBooks içerisine alabilirsiniz: http://www.teyid.org/ePub3Lib/

Mac bilgisayarlarda okumak istiyorsanız

OS X sistem içerisinde hazır bulunan iBooks uygulaması ile bu e-kitabı MacBook veya iMac cihazlarında okuyabilirsiniz. Buradan indiriniz: https://www.publitory.com/e_books/374-uzaktan-ogrenimde-epub3

Academia hesabınız var ise

Buradan indiriniz: http://www.academia.edu/19855349/Uzaktan_%C3%96%C4%9Frenimde_EPUB3

Sakarya Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi Çalıştayı

3 Aralık 2015 Perşembe günü Sakarya Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi son sınıf öğrencilerinin katılımı ile çalıştay gerçekleştirdik. "Tipografi Hareket Ediyor" sloganıyla "Fakülte MAC Atölyesin"de gerçekleştirilen bu çalıştayda, dijital yayıncılığın altın standartı EPUB3 formatın performansı ve tasarımı konusunda bilgi ve deneyimlerimizi paylaştık. Bunun yanısıra dünyadaki değişimi ve değişimin odağındaki tasarım anlayışı konularından da bahsederek; dijital yayıncılığın gelişim göstereceği perspektifi çizmeye, yeni ufuklar açmaya çalıştık.

N. Erhan Üzümcü, TEYTAG Kurucusu

Oldukça verimli geçen bu çalıştayın gerçekleştirilmesinde dijital yayıncılığa büyük ilgi gösteren değerli öğretim üyesi Murat Ertürk hocama ve öğrencilerine teşekkür ediyoruz.

İletişim öğrencileri tarafından yaptığım kısa röportaj ile hazırlanan haber linkleri aşağıdadır.
http://haber.sakarya.edu.tr/tr/haberler/goster/38872/tipografi-hareket-ediyor
http://www.habermono.com/haber/tipografi-hareket-ediyor-3625

İki sistem iki major EPUB3 okuyucu

IOS veya Android sistem, mobil cihazların büyük çoğunluğunda kullanılan iki major işletim sistemidir. Bu işletim sistemlerine sahip tablet veya mobil telefonlarda, EPUB-3 format dijital kitap okumak için iki major okuyucuyu önermekteyiz. IOS için iBooks ve Android içinse Gitden Reader okuma aplikasyonlarında rahatlıkla EPUB-3 format dijital kitap okuyabilirsiniz.

Bu iki major okuyucu arasında temel farklılıklar olsa da EPUB-3 formatı görüntüleme performansı konusunda pek çok benzer, ortak noktaları bulunmaktadır. Javascript, MathML, media overlay, SVG, embed font kullanımı gibi birçok EPUB-3 format özellikleri bu iki major okuyucuda ortak temel noktalardır. Fixed-layout ve reflowable tasarım EPUB-3 dijital kitapları kusursuzca görüntülemektedir. Her iki uygulamanın "Reading System" bilgisine sahip olması ayrıca çok önem taşımaktadır. (Reading System özelliği aşağıdaki TEYTAG performans tablosunda RS kısaltması ile belirtilmiştir.)

Android ve IOS işletim sisteme uyumlu Gitden Reader uygulaması hakkında bilgi almak için bu ikona dokununuz.

GOOGLE PLAY: DOWNLOAD GITDEN READER


FOR IOS: DOWNLOAD GITDEN READER

IOS sisteme özel iBooks uygulaması hakkında bilgi almak için bu ikona dokununuz. 

DOWNLOAD: IBOOKS

Performans testleri

Hem BISG hem de TEYTAG tarafından yapılan performans araştırmalarında hem iBooks hem de Gitden Reader okuma uygulaması çok iyi puanlar almışlardır. Aşağıdaki BISG EPUB 3 Grid Test tablosunda Gitden Reader ve iBooks performansta iyi puanlar almışlardır.

BISG EPUB 3 Grid Test

TEYTAG EPUB-3 performans test araştırmasında da bu iki uygulama ilk iki sırayı almıştır. LABook konulu araştırma sayfamızı görüntülemek için dokununuz.

TEYTAG Teyid projesi kapsamında güncel LABook araştırma sayfasındaki tablo

Sonuç: Çapraz platform sorunu artık yok!

Android işletim sistemli mobil cihazlarınızda hem EPUB-3 hem de EPUB-2 format dijital kitapları görüntülemek için Gitden Reader okuma uygulamasını kullanmanızı önermekteyiz. Android sistemli Reeder marka tabletimize Gitden Reader uygulamasını indirip; yaptığımız testler oldukça başarılı olmuştur. Gitden Reader uygulaması ayrıca IOS sistemde de çok uyumlu çalışmaktadır. IOS sistemli Apple mobil cihazlarında ise iBooks uygulamasını kullanmanızı öneriyoruz. 

Her iki uygulamada da görüntülenen EPUB-3 format dijital kitapları üretmek, eğitim amaçlı kitapların görüntülenmesinde çapraz platform sorununu da gidermektedir. Bu nedenle akademik düzeyde yapılacak EPUB-3 format eğitim kitaplarını (örneğin Tübitak kitapları) bu iki uygulamada eş zamanlı test edilmesi önem taşımaktadır.

E-kitaplarım

iBookstore, Google Play Books, Publitory, Academia.edu, ePub3Lib ve TEYTAG Test Kitapları platformlarında olan EPUB-3 format dijital kitaplarımı indirebilirsiniz. İndirdiğiniz dijital kitapları sayfanın altındaki BİB/i okuma penceresine sürükleyerek, hemen okumaya başlayabilirsiniz.


MOBİLDE GÖRÜNTÜLE

Drag ebook

EPUB 3 Test Kitapları: TESTET

TESTET adlı sayfadaki EPUB format dijital kitaplar, TEYTAG (Türkiye Elektronik Yayıncılık Tasarım ve Araştırma Grubu) hazırlanmış test amaçlı belgelerdir. EPUB format odaklı dijital yayıncılık yapmak isteyen yayıncılar, tasarımcılar, yazılımcılar, öğretim kurumları veya dijital kitap okuyan/okumak isteyenler ücretsiz test kitaplarımızdan kolayca faydalanabilir. Kullandığınız kişisel bir eReader cihazın/aplikasyonun ya da kurumsal yatırım yapmak istediğiniz okuma sistemlerinin (Reading System) EPUB format görüntüleme performanslarını ve interaktif davranışlarını önceden bu test kitaplar ile ölçümleyebilirsiniz. Böylece ne kadar kaliteli e-okuma deneyimi yaşadığınızı, teknik olarak güncel bir sisteme sahip olup olmadığınızı test ederek; yanlış yatırımdan dolayı zaman ve para kaybetmemiş olursunuz. Daha ayrıntılı bilgi ve danışmanlık için e-posta adresimize soru ve isteklerinizi iletebilirsiniz. Dijital kitaplar EPUB3 standartlarına uygun olarak hazırlanmış ve EPUB-CHECKED testlerinden geçmiştir. Hata ve uyarı içermemektedir.

OPEN: TESTET WEB SAYFASINI AÇ


TEYTAG ücretsiz test kitaplarından ikisini aşağıda gösterilmiştir.

DOWNLOAD

DOWNLOAD

EPUB 3 Standartları Yol Haritası

IDPF, EPUB 3 standart çalışmaları ile ilgili 2015 yılı yol haritasını yaptığı bir sunumla açıkladı. Twitter arkadaşlarım sayesinde edindiğim bu sunumdaki bir kare, öngörülerimi doğrular niteliktedir. Standartların gün geçtikçe HTML5 elementleri ile zenginleştirilmesi, bu nedenle "web app" ile çok yakın performans sergiliyor olması, EPUB 3 formatı daha özgür ve browser-tabanlı gelişmelere destek vererek her alanda kullanılabilir (flexible) olmaya doğru hızla götürmektedir. Sadece yazılı metinden oluşan, kurgu roman tarzı dijital kitapları görüntülemeye yönelik süreç tamamlanmıştır. Bitmiştir. EPUB 3 daha anlamlı yerlere doğru gidecektir. Öngörülerimle birlikte bu sunumdaki yol haritası da benzer şeyleri söylemektedir.

EPUB Standartları Yol Haritası başlıklı IDPF sunumdan

EPUB Standartları Yol Haritası

2014 yılı sonuna kadar EDUPUB donanımı tamamlanacaktır.
EDUPUB eğitim amaçlı içeriklerin dağıtılmasında EPUB 3 format içerisine eklenen yeni özelliklerin bütünüdür. Modüler bir yapısı vardır. Örneğin sunumların gömülmesi, açık kaynak kodlu widget kullanımı gibi temel konular üzerine odaklanmıştır. EDUPUB profili hakkında daha geniş bilgi için bu linki ziyaret edebilirsiniz.

EPUB 3.1 sürümü ile ilgili 2015 yılı içerisinde yapılacaklar

• EDUPUB geliştirilmesi için entegre ve diğer modüler uzantıları (indeksler, sözlükler) 
• Diğer dikey pazarlar için daha iyi destek verilecek (çizgi roman, dergi, bilim/pro/bilimsel, kurumsal belgeler) 
• Sayfa geçişlerinde interaktif, özelleştirilebilir navigasyon, EPUB içerinde kullanılan belgelerin teliflerini, lisanslarını belirtmek (signature)
• Temel Open Web Platformu ile uyumun geliştirilmesi (bu browser-tabanlı projelerde önemli bir konu)
• HTML serileştirme

Uzun Vadede Yapılacaklar

• Gelecek nesil teknolojiye W3C / w işbirliği - Web uygulamaları ile sinerji geliştirmek ve tarayıcılar içinde EPUB okuma uygulamalarını teşvik etmek
• Yeni felsefesi: bütünsel EPUB Platform yaklaşımı (özel, tekel veya merkezci olmayan)

( Güncelleme: 26 Kasım 2014: Uzun vadede yapılacaklar ile ilgili "EPUB-WEB white-paper" 21 Kasım 2014 tarihinde yayınlandı. http://w3c.github.io/epubweb/ )

Sonuç

EPUB standartları, HTML5 elementlerinin gelişmiş tarayıcılar da (browser) artık ortak bir dil yaratmasıyla daha da kısa zamanda ivme kazandı. Bu ivme ile artık bilgisayarlarımızdaki tarayıcılar ile EPUB 3 format dijital belgeleri görüntüleyebiliyoruz. (Bu konu ile yazımızı okuyunuz.) Bu EPUB 3 formatın özgürleşmesi anlamına da geliyor. Açık kaynak kodlu bu formatın, tekelci bir anlayışla üretilmesi için program+platform satışları gibi amacı rahatsız edici konulardan uzaklaştırılması ve Open Web Platformu ile uyumun geliştirilmesi tarayıcı tabanlı (browser-based) projelerin doğmasına yol açacaktır. Böylece EPUB 3 format kurumsal firmalar tarafından da kullanılmaya başlanacaktır. IBM ve Microsoft projeleri de bu yöndedir.

EPUB 3 format özellikleri gereği çizgi roman, dergi, bilimsel ya da profesyonel kurumsal belgeler için "daha çok işe yarar" diye düşünülmekte; amaca yönelik genişletmeler yapılmaktadır. Bunların yapılması gereklidir. Formatın pazar içerisinde aktif hareket edilmesi için yeni bir felsede gereklidir.

Bu yeni felsefenin tam içeriği hakkında herhangi bir bilgim yok. Hatta IDPF web sitesinde de bununla ilgili henüz bir paylaşım bulunmamaktadır. Sadece öngörülerimi başlıklarla belirtmek istiyorum:

1. Açık kaynak kodlu bir format, tekelci ve ben merkezci bir davranışla yan yana durmamalıdır.
2. Tekelci anlayış yerine dikey pazarlama sistemi (1) ile "Bütünsel EPUB Platformu" düşünülmektedir. Bu platformda yakın zamanda yeniden güncellenen ve hatta majör güncelleme olarak tanıtılan ONIX 3.0 ile birleşik bir pazarlama, teşvik ağı üzerinde çalışmalar olabileceğinin sinyalleri verilmektedir.
3. Standartların web uyumlu performansı, çapraz platform ve eko-sistem gibi kavramları ortadan kaldıracaktır. Tarayıcılarda W3C içerik korumalı EPUB 3 sunulacaktır.
4. Cihaz ve platform endeksli EPUB satış ve okuma ağı üretici için ağır bir maliyet yaratmaktadır. Bu maliyet ise tüketiciye yansımaktadır. Oysa web uygulamaları ile yaratılacak sinerji sonunda çoğu masraflar aşağı inecek, tüketiciye sunulan fiyatlar aşağı inecektir. Sosyal medya hesaplarımız içinde EPUB 3 okutulacaktır.
5. "İnovatif Yazım" (2) adı altında kaleme aldığım ve bloğumda duyuracağım bireysel yaklaşımım ile fikir insanlarından oluşan çekirdek takım çalışmaları çok önem kazanacaktır. Edebiyatın ve edebiyatçının da üretme süreci, dijitale uyumlu hale gelecektir. Bu bağlamda EPUB 3 görüntüleme performansı aranır olacaktır.

Dipnotlar:

1) Üretici ve aracıların, dağıtım kanalının sorunsuz bir biçimde işlemesini sağlamak için birlikte hareket ettikleri örgütlenmiş, yapılandırılmış ve birleştirilmiş pazarlama sistemi. 

2) "Digital content" ve "digital content management" adı altında takip ettiğim gelişmelerden ilham alarak, kurgulama ve yazma süreci hakkında önerdiğim bireysel yaklaşımım.