Uzaktan Öğrenimde EPUB3

Uzaktan öğrenim öğrenen, öğreten ve öğrenme kaynakları arasında yer alan sınırlılıkları ortadan kaldırabilmek için pragmatist bir yaklaşımla güncel teknolojileri işe koşan disiplinler arası bir alandır. Bir öğrenme malzemesi olarak hem basılı hem de dijital kitaplar en etkili öğrenme malzemesidir. Bu bağlamda gelişmiş bir dijital kitap formatı olan EPUB3 ele alınmış, teknolojik özellikleri, yeterlilikleri, üstünlükleri ve sınırlılıkları uzaktan eğitim çerçevesinde açıklanmıştır. Çalışma, Türkiye Elektronik Yayıncılık Tasarım Araştırma Grubu (TEYTAG) ve alan uzmanlarının tecrübe ve birikimlerini ele almakta; e-yayıncılık ve e-kitap alanyazınına katkıda bulunmayı amaçlamaktadır.

Bu dijital kitabın genel amacı, yüksek etkileşime olanak tanıyan EBUP3 dijital kitap formatının tanımını, gelişim sürecini, performans değerlendirmesini ele almak ve uzaktan eğitim alanında tartışmaktır.

Bu e-kitabı hangi cihazda okurum?

IDPF standartlarına göre hazırlanmış ve testten başarı ile geçmiş bu e-kitabı mobil cihazlar ve desktop bilgisayarlarda okuyabilirsiniz. Öncelikle her bir platformlara göre seçenekler halinde sunduğumuz okuma sistemlerinde uyarak okuma yapmanızı tavsiye ediyoruz.

Tarayıcıda okumak istiyorsanız

Windows ve OSX sisteme sahip desktop veya laptoplarınızdaki Chrome tarayıcınız içerisine ücretsiz Readium uygulamasını indirip; okuma yapabilirsiniz. Veya Firefox kullanıcısı iseniz tarayıcı içerisine ücretsiz EPUBReader uygulamasını ekleyip okuma yapabilirsiniz. Buradan indiriniz: https://www.publitory.com/e_books/374-uzaktan-ogrenimde-epub3

Android cihazınızda okumak istiyorsanız

EPUB3 format okuma sistemi olan ücretsiz Gitden Reader uygulamasını indirip; bu e-kitabı sorunsuzca okuyabilirsiniz. Buradan indiriniz: https://www.publitory.com/e_books/374-uzaktan-ogrenimde-epub3

iPad, iPhone, iPod Touch ile okumak istiyorsanız

EPUB3 format e-kitapları mükemmel şekilde görüntüleyen, OS sistem içerisinde hazır bulunan iBooks uygulamasını ile bu e-kitabı rahatlıkla ve sorunsuzca dilediğiniz yerde okuyabilirsiniz. Safari tarayıcı ile bu e-kitabın bulunduğu web sayfasına gidiniz ve oradan indirdikten sonra e-kitabın iBooks içerisinde açılması için çıkan menüdeki butona dokununuz. Eğer iPad kullanıcısı iseniz TEYTAG dijital kütüphanesinden bu e-kitabı indirdikten sonra hemen iBooks içerisine alabilirsiniz: http://www.teyid.org/ePub3Lib/

Mac bilgisayarlarda okumak istiyorsanız

OS X sistem içerisinde hazır bulunan iBooks uygulaması ile bu e-kitabı MacBook veya iMac cihazlarında okuyabilirsiniz. Buradan indiriniz: https://www.publitory.com/e_books/374-uzaktan-ogrenimde-epub3

Academia hesabınız var ise

Buradan indiriniz: http://www.academia.edu/19855349/Uzaktan_%C3%96%C4%9Frenimde_EPUB3

EPUB 3 ve "Books in Browsers 2014"

2014 yaz sonu, dijital kitap konusunda kıvılcım çıkaran gelişmelerle geçmiştir. IDPF yol haritasının çizildiği toplantı sonrasında ard arda gelişen çalışmalar, paneller geleceğin çizilmesinde etkinlik göstermiştir. "Books in Browser" başlığı altında EPUB3 farkındalığını arttıracak önemli bir toplantıyı ve iki ayrı özel uygulamayı paylaşmayı anlamlı buluyorum.

"Books in Browser 2014" toplantısı

2014 Ekim ayında Amerika'da yapılan "Books in Browser 2014" toplantısı iki gün boyunca farklı konukları ve fikirleri davet etmiştir. Oldukça farklı ve ilgi çekici noktalar üzerinde durulan toplantının tamamı 24 video olarak YouTube içerisinden paylaşıma açıldı. Konuyla ilgilenenlerin filmlerin tamamını seyretmesini tavsiye ediyoruz. EPUB3 konusuyla ilgili konuşmaların ve örneklerin olduğu toplantıda, browser üzerinden dijital kitap okutabilmenin geleceği hakkında görüşler bildirilmektedir. Filmin hemen altında sunumu bulunan dijital tasarımcı Derrick Schultz, toplantıya ilginç bir boyut getirerek, interaktif dijital kitapların nasıl olabileceği ve geleceği etkileyeceği konusunda fikirlerini paylaşmıştır.

(Putting) Books on the Web from Derrick Schultz

Aljazeera America EPUB3 Books in Browser uygulaması

Aşağıda bloğuma embed ettiğim web uygulaması Aljazeera America tarafından yayınlanmaktadır. EPUB3 "fixed layout" format hazırlanan dijital kitabı başarıyla render eden bu uygulamada sayfaları çevirmek için; eğer desktop bir platformdan bloğumuzu okuyor iseniz klavye üzerindeki sağa-sola oklarını kullanınız. Mobil platformda iseniz parmaklarınızla sayfalar arasında navigasyon yapabilirsiniz. Çok başarılı bir uygulama olduğundan dolayı sizlerle paylaşmak istedik.

Uygulama menüsünden isterseniz bu EPUB3 format dijital kitabı ücretsiz hemen indirebilirsiniz.

Uygulamanın iPhone ve iMac browser içerisindeki ekran görüntüleri

BiB/i EPUB3 Books in Browser uygulaması

İki ay önce tanıştığım ve üzerinde değişik denemeler yaptığım bir diğer önemli "Book in Browser " uygulaması ise BiB/i Bu uygulama ile yakın zamanda çıkan Avrupa kaynaklı haberlerde EPUB2 görüntülüyor şeklinde haberler yayınlandı. Aslında Sutoru Matsushima tarafından yazılımı yapılan Bib/i, EPUB3 "fixed layout" veya "reflowable" tasarımda hazırlanmış dijital kitabın web içerisinde okunması için hazırlanmış ve geliştirilmektedir. Web sitesinde belirtilen özellikleri aşağıda sıralayacağım. Fakat öncesinde TEYTAG ile birlikte yaptığımız BiB/i uygulaması üzerinde yaptığımız çalışmalar ve testlerde etkin harici Javascipt kullanıma açık olduğunu ve bu nedenle geliştiricilere önemli fırsatlar sunduğunu söylemek istiyoruz. Hatta Readium uygulamasına çok çok yakın bir performans sergilemektedir. IOS Safari ve Twitter, Pinterest, Facebook mobil aplikasyonları içerisindeki "browser in browser" ile de çalışmaktadır.

Özellikleri tamamıyla EPUB3 odaklıdır:

1. IDPF EPUB3 standartlarına odaklı tasarlanmıştır.
2. Fixed layout ve reflowable dizaynı destekler.
3. Cihaza bağlı değil, tarayıcı odaklı çalışır.
4. Japonca dikey yazma özeliiğini destekler. 
5. Embed tekniği ile bloğunuzda, diğer web sayfalarında EPUB3 okumanızı sağlar.
6. Mobil telefonlarda yatay ve dikeyde çok rahatlıkla "responsive" görüntüleme sağlar.
7. Harici JS destekler.
8. Açık kaynak kodlu olmasından dolayı UI üzerinde istediğiniz CSS değişikliğini yapabilirsiniz.
9. SVG destekler.

Alttaki embed edilen dijital kitap EPUB3 "fixed layout" tasarımdır.

page-blanche-bitmaps-in-spine-20120809

Bib/i uygulamasını web sayfasınıza "embed" ederek istediğiniz EPUB3 ya da EPUB2 format dijital kitabı içerisine sürükleyerek okuyayabilirsiniz. Aşağıdaki pencereye kitabınızı sürükleyip denemeye başlayabilirsiniz. Sürüklediğiniz EPUB3 format dijital kitap IDPF standartlarına uygun olarak hazırlanmış ise sorun çıkarmadan görüntülemeye başlayacaktır.

Drag ebook

Uygulamanın iPhone ve iMac browser içerisindeki ekran görüntüleri

.epub aç

Google Alert hizmetinden faydalanarak Türkiye'de ve dünyada EPUB format ile ilgili web sayfalarındaki gelişmeleri, kişisel görüş ve önerileri günü gününe takip etmekteyiz. "epub" kelimesi altında en çok merak edilen konulardan biri de: "bilgisayarımda .epub uzantılı dosyaları nasıl açabilirim?" Bu sorunun cevabını daha önceden yazmak istemiştik. Fakat gelişmeler daha olgunlaşmamıştı. Son bir yıl içerisinde IDPF standartlarının daha da olgunlaşması sayesinde, "tarayıcı tabanlı EPUB okuma sistemlerinin" (browser-based e-reader) görüntüleme performansı da epey gelişti. Artık laptop ya da desktop bilgisayarlarınızda ".epub" uzantılı dijital kitapları rahatlıkla okuyabilirsiniz.

"Gelişmiş tarayıcılar" (browser) segmentinde olan Google Chrome, Firefox ve Yandex aynı zamanda tarayıcı tabanlı e-okuyucular için ideal platformlardır. Bu üç tarayıcıda TEYTAG dijital kitaplarını kullanarak yaptığımız testlerin sonucunda, aşağıda önereceğimiz bu uygulamaların EPUB görüntüleme performanslarının oldukça iyi olduğunu söyleyebiliyoruz. Sizlere ücretsiz bu tarayıcılar üzerinden nasıl EPUB okuyabileceğinizi, özelliklerini kısaca anlatmakta fayda görüyoruz.

Readium

Google Chrome tarayıcınızı açınız. Ve bu linke dokununuz: https://chrome.google.com/webstore/detail/readium/fepbnnnkkadjhjahcafoaglimekefifl

Google Store içerisinden ücretsiz Readium uygulamasını en son versiyonunu indiriniz. İndirme işlemi bittikten sonra Google Chrome tarayıcınızı kapatınız. Tekrar açtığınızda ekranın solundaki karelerden oluşan ikona dokunarak, açılan arayüzde Readium uygulamasını bulunuz ve açınız. Bilgisayarınızdaki ".epub" uzantılı dosyanızı Readium içerisine sürükleyerek ya da arayüzün sağındaki artı ikonuna dokunarak açıp, okumaya başlayabilirsiniz.

IDPF tarafından da desteklenen Readium ile EPUB 3 formatlı dijital kitapları okuyabilirsiniz. Çark simgeli Ayarlar menüsünden yazı karakteri seçimi, yazı karakteri büyüklüğü, sayfa rengi gibi ayarları isteğinize göre yapabilirsiniz. Diğer özellikleri EPUB okurken keşfedeceksiniz.

Test kitabımızın Readium ile görüntüsü

Yandex

Gelişmiş bir diğer tarayıcı olan Yandex'in en son sürümünü (en alt versiyon 14.4.1750.13412) kullanarak da ".epub" uzantılı dijital kitaplarınızı okuyabilirsiniz. Yandex tarayıcınızı açınız. Belge açma komutu olan Open (komut+O) ile bilgisayarınızdaki EPUB dosyanızı seçerek açınız. 

Yandex ile DRM içermeyen EPUB 3 format dijital kitapları okuyabilirsiniz. Metin ağırlıklı resim içeren dijital kitaplar için oldukça uygun ve kabiliyetlidir. Sade arayüzü, ayraç koymak (bookmark) ve yazı karakteri büyütme gibi özellikleri ile rahat bir görüntüleme sağlar. Keşfetmenizi öneriyoruz.

Test kitabımızın Yandex ile görüntüsü

Firefox için EPUBReader

Gelişmiş tarayıcı segmentinde olan bir diğer önemli tarayıcı markası olan Firefox ile dijital kitap okuma deneyimi yaşayabilirsiniz. Sadece Firefox içerisinde dijital kitap okuma amaçlı yapılan ücretsiz  “EPUBReader” uygulamasını Firefox içerisinde aktif hale getirmek için bu linki Firefox ile açmanız yeterli olacaktır. Açtıktan sonra “Add-Ons” kolaylığı ile uygulamayı Firefox içerisine ekleyebilirsiniz. Ya da EPUBREader uygulaması ana sayfasını ziyaret ederek daha açıklayıcı bilgiler edinebilir; bu sayfadaki “Add to Firefox” butonu yardımıyla bu ücretsiz uygulamayı hemen kullanmaya başlayabilirsiniz.

Bu uygulamada şimdilik video element desteği bulunmamaktadır. Bunun dışında Readium ve Yandex ile yakın, eşdeğer bir performans sergilemektedir. Firefox kullanıcı fanlarına kullanmalarını öneriyoruz.

Test kitabımızın Firefox - EPUBReader ile görüntüsü

ÖNEMLİ NOT: Bu iki uygulamada sadece DRM içermeyen EPUB dosyalarını görüntüleyebilirsiniz. Standartlara uygun olarak üretilmeyen EPUB format dijital kitapların bu okuma sistemlerinde açılmayacağını belirtmek isteriz. Eğer ki elinizdeki ".epub" uzantılı bir dosya açılmıyor ise bilin ki bu dosya, EPUB standartlarında değildir.

Eğer iMac veya iPad, iPhone veya iPodTouch kullanıcısı iseniz iBooks kullanmanızı öneriyoruz. iBooks uygulaması hakkında daha detaylı bilgi için "iBooks Kullanımı ve Performansı" yazımızı okumanızı öneriyoruz.

Test kitabımızın iBooks ile Apple cihazlarındaki görüntüleri

Ayrıca Adobe Digital Editions 4.0 ile görüntüsü

".epub aç" adlı dijital kitabımızı e-posta ile size göndermek için sayfanın başındaki DBOOKMARKS RAFI'na e-posta adresinizi giriniz.